Aan de slag » Zorg Enablers

Zes sleutels voor succesvolle zorgvernieuwing

Nieuwe technologieën en toepassingen bieden volop kansen om de zorg te verbeteren en anders in te richten. Het gaat dan niet over het introduceren van de technologie als zodanig, maar om de wijze waarop de technologie daadwerkelijk waarde toevoegt voor de gebruikers: patiënten én zorgprofessionals. Hoe zorgen we ervoor dat technologie een zo optimaal mogelijke bijdrage levert aan zorginnovatie? Of beter nog: hoe kan technologie bijdragen aan de benodigde transformatie van de zorg?

Hoewel technologische toepassingen steeds meer geïmplementeerd worden in de gezondheidszorg en onderdeel worden van het zorgproces, is de inzet en het gebruik ervan niet vanzelfsprekend. In de afgelopen vijf jaren hebben we binnen Zorg Enablers ruim 500 innovatieve voorbeelden verdiept en is bij ruim 50 innovaties een uitgebreide casestudie uitgevoerd om de sleutels voor succesvolle implementatie te ontrafelen. Gebaseerd op de leerlessen zetten we zes sleutels voor succesvolle zorgvernieuwing op een rij voor het versterken van het innovatievermogen van zorgorganisaties. Geenszins om compleet te zijn, maar wel om de deur te openen om samen aan de slag te gaan. In de publicaties van Zorg Enablers worden de sleutels nader toegelicht.

Zet de waarde van oplossingen voor de eindgebruiker centraal

Het grootste gevaar is dat we de nadruk leggen op de technologie zelf en niet op de problemen die moeten worden opgelost of op de waarde die het zou moeten leveren. Deze waarde kun je alleen ontdekken door echt te willen begrijpen wat voor de eindgebruiker belangrijk is. Human-centered design (HCD), of mensgericht ontwerpen, is een creatief proces dat begint en eindigt met het begrijpen (en oplossen) van de behoeften en problemen van de eindgebruiker. HCD benadrukt de noodzaak om empathie te ontwikkelen voor eindgebruikers. Door ontwerpers en ontwikkelaars zich te laten onderdompelen in de leefwereld van de gebruikers, krijgen ze een diepgaand inzicht in de gebruikerservaringen, wensen en behoeften. Dit begrip is essentieel om oplossingen te creëren die echt waardevol zijn voor de eindgebruikers.

Benader innovatie als een organisatie vraagstuk

Technologie is slechts één ingrediënt van succesvolle innovatie; het is 10% van het innovatieproces. Het vraagt om een integrale aanpak. Innovatie betekent ook aandacht voor wetenschappelijk onderzoek en onderbouwing, de context van het gebruik, eindgebruikers en andere belanghebbenden, werkprocessen, integratie met andere systemen, en medische, juridische en financiële aspecten. Innovatie is een continu proces en omvat naast technologische innovatie procesinnovatie en sociale innovatie die samen het fundament vormen van een duurzame verandering. Innovatie zou dan ook niet beperkt moeten zijn tot één enkele afdeling. Alleen nieuwe technologie uitproberen is niet voldoende. Succesvolle innovatie én adoptie vraagt er om alle aspecten van innovatie tegelijk te ontwikkelen.

Innoveer vanuit de integrale patiëntreis

Nieuwe technologie (NT) introduceren in een ‘oude’ organisatie (OO), creëert enkel een verdomd dure ‘oude’ organisatie (VDOO): NT+OO=VDOO. Door het ontwikkelen van een visie op de integrale cliëntreis voorkom je dat digitale of hybride zorg iets is wat ‘erbij’ komt, of optioneel ingezet kan worden. Vervolgens moeten zorg- en bedrijfsprocessen opnieuw worden ontworpen om deze cliëntreis te ondersteunen. Het kiezen en implementeren van technologie om de cliëntreis te ondersteunen is de pas de laatste stap. Een digitale strategie is hiervoor een belangrijk hulpmiddel. Een digitale strategie definieert de manier waarop digitalisering, automatisering en het gebruik van data de integrale cliëntreis en zorg- en bedrijfsprocessen ondersteunen. Daarnaast geeft een digitale strategie richting aan de ontwikkeling en het gebruik van nieuwe technologie en soms zelfs van nieuwe bedrijfsmodellen. Er gaat in een digitale strategie en bijbehorende agenda, naast de IT-infrastructuur, aandacht uit naar onderdelen als management en organisatie, interne én externe procesinrichting en vaardigheden en cultuur van medewerkers en cliënten/patiënten. De uitgangspunten van een digitale strategie worden mede bepaald door de IT-infrastructuur.

Stimuleer een cyclisch proces van ervaren, leren en aanpassen

Ontwikkel en implementeer innovaties iteratief, waarbij de focus is op het leren wat er werkt, en wat niet. Innovatie is geen lineair proces met een helder gedefinieerd begin en eind. Er bestaat geen blauwdruk, al is het leren van ervaringen van andere organisaties zeker waardevol. Juist omdat de meest waardevolle innovatie een organisatieverandering is, is het als organisatie zelf doorleven van deze verandering onmisbaar. Het is een cyclisch proces met veel kleine stappen. Veel van de stappen geven het gevoel dat je vooruitgaat, maar zo nu en dan word je ook gedwongen weer een paar stappen terug te zetten. Dit vraagt om doorzettingsvermogen, en een lerende houding. Soms leert de mens immers meer van een briljante mislukking, dan krampachtig vasthouden aan successen uit het verleden. De nodige investeringen (in tijd, geld, middelen) nemen toe naarmate het proces vordert. Gaandeweg nemen de risico’s af, en neemt de waarde toe. Zo kan de ontwikkeling van een innovatie overgaan in implementatie, en kunnen de vruchten worden geplukt. De cyclische aanpak is niet alleen essentieel voor het zelf ontwikkelen van innovaties, maar is ook onmisbaar voor het implementeren van innovaties die elders zijn ontwikkeld.

Vind de balans tussen korte en lange termijn

In de zorg is de spanning tussen het oplossen van de urgente uitdagingen zoals wachtlijsten en personeelstekorten aan de ene kant, en de noodzaak om te transformeren aan de andere kant, dagelijks voelbaar. De zorg wordt niet gekenmerkt door een gebrek aan innovatie, maar juist door een overvloed aan slecht gerunde innovaties. Als gevolg hiervan blijven (positieve) resultaten achter en verliest men het vertrouwen in het verandervermogen van zorgorganisaties. Om een wendbare organisatie te zijn, die om kan gaan met veranderingen in de maatschappij is het essentieel om de juiste balans tussen vraagstukken van vandaag en (over)morgen te vinden.

De vraagstukken van vandaag concentreren zich op het oplossen van urgente operationele uitdagingen, en het gebruiken van bestaande kennis, processen, en technologieën. Het doel is het soepel laten draaien van de dagelijkse gang van zaken zoals het omgaan met incidenten, het minimaliseren van wachtlijsten, en capaciteitsmanagement. Verbeteringen richten zich op efficiëntie, en het maximaliseren van de waarde uit bestaande middelen en binnen het bestaande bedrijfsmodel. De vraagstukken van (over)morgen richten zich op het ontdekken en uitproberen van nieuwe mogelijkheden, het ontwikkelen van nieuwe kennis en het experimenteren met nieuwe ideeën. Het gaat over het zoeken naar wat we nog niet weten, het betreden van onbekend terrein om nieuwe oplossingen en diensten te ontdekken die kunnen leiden tot duurzame waarde voor patiënten, medewerkers en de maatschappij als geheel.

Het inrichten van de balans tussen deze twee typen werkzaamheden vraagt naast het inrichten van een structuur voor transformatie, heldere portfoliokeuzes en het alloceren van mensen en middelen, ook om het zorgen voor de juiste cultuur, vaardigheden en methoden bij medewerkers in alle onderdelen van de organisatie. En lef en leiderschap om keuzes te maken. Zo creëren we de noodzakelijk voorwaarden en het verandervermogen voor succes. In eerdere edities schreven we hier al over met het Innovation Maturity Model. Een eenvoudig assessment laat zien waar verbeteringen mogelijk zijn om het verandervermogen van de zorgorganisatie te versterken. En biedt contouren en bouwstenen van een innovatie- en veranderstrategie die helpt stappen te bepalen naar een toekomstbestendige organisatie.

Samen kom je echt verder!

Co-creatie is de enige mogelijkheid om de zorg naar de toekomst vorm te geven. We zagen in de sleutels hierboven al dat innovatie integraal moet worden aangepakt en dat het aansluiten bij behoeften van eindgebruikers essentieel is voor het vinden van de juiste oplossing en soepele adoptie. Samenwerking biedt de gelegenheid om te komen tot de juiste randvoorwaarden, betere oplossingen, ervaringen en meer toegevoegde waarde voor gebruikers, betrokkenen en de maatschappij. Co-creatie is een transparant proces waar alle relevante partijen actief met elkaar samenwerken en gebruikmaken van elkaars complementaire inzichten, kennis en vaardigheden11. Binnen een succesvol ecosysteem zijn alle noodzakelijke rollen vertegenwoordigd om de noodzakelijke randvoorwaarden voor zorginnovatie op financieel, ethisch en juridisch gebied te creëren12. Als organisatie zoek je mensen die zich verwonderen, creatief kunnen denken, die ideeën in context kunnen plaatsen en concreet kunnen maken, die processen en activiteiten kunnen definiëren die leiden tot tastbare resultaten. Maar ook mensen die kennis en ervaringen inbrengen over de eindgebruiker, over vraagstukken, fricties en mensen die praktisch zijn, verbinden en doen. Mensen die kennis hebben van het innovatieproces, formats, werkvormen en methoden. Mensen die overzicht houden over alle activiteiten die uitgevoerd worden, over het portfolio van projecten. Co-creatie gaat ook over het delen van kennis en ervaringen. Je kunt een innovatie niet klakkeloos overnemen, maar het leren van elkaar en het uitwisselen van leerlessen zal de gezamenlijke leercurve vergroten en de transformatie versnellen: “Proudly copied from!”.

Innovation Maturity Model

De innovatiekracht van de Nederlandse gezondheidszorg is afhankelijk van het innovatievermogen van nieuwe, maar ook bestaande zorganisaties. Niet iedere zorgorganisatie is even ‘volwassen’ wat betreft innovatie. Dit kan te maken hebben met bewuste keuzes, maar ook met het ontbreken van bepaalde voorwaarden. De ene organisatie loopt vooruit en creëert, terwijl een andere afwacht tot een innovatie zich bewezen heeft alvorens over te gaan tot implementatie. Er bestaan verschillende modellen en theorieën om het innovatievermogen van organisaties in kaart te brengen. Het inzichtelijk maken van aanknopingspunten om het innovatievermogen te vergroten, biedt handvatten voor organisaties om zelf aan de slag te gaan. Maar waar te beginnen?

Het Innovation Maturity Model (IMM) geeft inzicht in de innovatievolwassenheid van een zorgorganisatie. De mate van volwassenheid van een zorgorganisatie, wordt bepaald aan de hand van verschillende elementen zoals strategie en sturing, financiering, resultaten en meetbaarheid, methoden, cultuur, competenties en communicatie. Om verder te innoveren zullen organisaties innovatie in hun langetermijnstrategie moeten opnemen, moet vernieuwing een onderdeel zijn van de cultuur en moet geïnvesteerd worden in innovatiecompetenties. Zo blijkt uit een steekproef dat ruim driekwart van de Nederlandse zorgorganisaties scoren op het niveau van ‘Innovatiezoeker’ of ‘Innovatiebouwer’.

Een eenvoudig assessment laat zien waar verbeteringen mogelijk zijn om het innovatievermogen van de zorgorganisatie te versterken. En biedt contouren en bouwstenen van een innovatie- en veranderstrategie die helpt stappen te bepalen naar een toekomstbestendige organisatie.

Benieuwd waar jouw organisatie staat? Doe nu de test!